Marsz Pamięci przejdzie 19 kwietnia szlakiem najważniejszych miejsc związanych z historią getta warszawskiego, a w Muzeum POLIN odbędzie się koncert Aleksandra Dębicza i Sinfonii Varsovii pod dyrekcją Marty Kluczyńskiej z prapremierowym wykonaniem kompozycji Dębicza „Yellow Daffodil”, napisanej specjalnie na 83. rocznicę wybuchu powstania w getcie. W ramach obchodów tej rocznicy odbędzie się również specjalny pokaz odnowionej wersji filmu „Pianista” w reż. Romana Polańskiego, a w całej Warszawie będą rozdawane przez wolontariuszy żółte żonkile – symbol pamięci o powstaniu w getcie.
ZOBACZ TEŻ:
PAMIĘĆ O WARSZAWSKIM GETCIE
MUZEUM WARSZAWY. TAJEMNICE MIASTA W LABIRYNCIE KAMIENIC
MUZEUM POLIN. TYSIĄC LAT HISTORII ŻYDÓW POLSKICH
ŚLADAMI DZIEDZICTWA ŻYDOWSKIEGO NA MAZOWSZU
Łączy nas pamięć
W tym roku przypada 83. rocznica wybuchu walki w warszawskim getcie. Poza oficjalnymi uroczystościami w programie obchodów znalazły się także koncerty, pokazy filmów i dyskusje.
19 kwietnia po raz czternasty odbędzie się akcja społeczno-edukacyjna Żonkile. Dołączą do niej wolontariuszki i wolontariusze oraz szkoły, biblioteki i instytucje w całej Polsce. Tego dnia, na znak pamięci o pierwszym miejskim zrywie w okupowanej Europie, przechodniom na ulicach Warszawy będą wręczane papierowe kwiaty. W tym roku do czyichś rąk trafi trzymilionowy żonkil. Każda osoba z przypiętym żonkilem będzie mogła 19 kwietnia bezpłatnie zwiedzić Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.
Od początku, czyli od 2013 roku, akcji Żonkile towarzyszy hasło „Łączy nas pamięć”, podkreślające znaczenie wspólnoty, solidarności i dialogu ponad podziałami. Tegoroczna akcja i towarzyszący jej program wydarzeń zostały poświęcone sile świadectw – indywidualnym historiom, relacjom świadków, dokumentom, archiwalnym zapisom, obiektom, a także śladom życia i śmierci ludzi, którzy doświadczyli okrucieństwa Zagłady.
Akcję Żonkile wspierają nowe ambasadorki i ambasadorowie: ocalała z getta warszawskiego Krystyna Budnicka, reporter Mariusz Szczygieł, aktorki Kamila Urzędowska i Julia Kamińska, artysta Dominik Więcek, a także wspaniała ekipa zaangażowana w wolontariat, którą w tym roku reprezentują Aniela, Pola, Zosia i Dominik.
Wydarzenia specjalne
Główne uroczystości rocznicowe odbędą się 19 kwietnia w samo południe przy Pomniku Bohaterów Getta. Po części oficjalnej uczestnicy przejdą w Marszu Pamięci, szlakiem najważniejszych miejsc, związanych z historią getta warszawskiego.
W ramach programu towarzyszącego akcji Żonkile Muzeum POLIN organizuje rocznicowy koncert w wykonaniu Aleksandra Dębicza i Sinfonii Varsovii pod dyrekcją Marty Kluczyńskiej. Kulminacją wieczoru będzie prawykonanie kompozycji Dębicza „Yellow Daffodil”, napisanej specjalnie na 83. rocznicę wybuchu powstania.
W programie wydarzeń jest też specjalny pokaz odnowionej wersji jednego z najważniejszych filmów XXI wieku – „Pianista” w reż. Romana Polańskiego (pokaz w czwartek 16 kwietnia), a także spacery, dyskusje, spotkania tematyczne. Odwiedzający Muzeum mogą po raz pierwszy oglądać monumentalny fryz „Getto” Marka Oberländera. Nieznana dotąd szerokiej publiczności kompozycja to poruszające świadectwo artysty, który jako jedyny z rodziny przeżył Zagładę.
Więcej informacji znajduje się na stronie Muzeum POLIN.
Historia getta w Muzeum Warszawy
W Muzeum Warszawy została otwarta w 2024 roku część wystawy głównej poświęcona historii getta. Gabinet „Świadectwa z getta warszawskiego” pokazuje moment przemiany tętniącego życiem obszaru dzielnicy północnej w morze ruin, którym stała się Warszawa w czasie II wojny światowej.
Przed wybuchem II wojny światowej społeczność żydowska stanowiła 30% wszystkich mieszkańców Warszawy. Większość z nich zamieszkiwała dzielnicę północną. Tętniące życiem ulice Nalewki, Chłodna czy Krochmalna stanowiły centrum żydowskiego świata, który nigdzie nie osiągnął takiej różnorodności – społecznej, religijnej czy politycznej. W ciągu kilku lat świat ten przestał istnieć.
Na wystawie zestawione są ze sobą dwie skrajne perspektywy – z wnętrza getta i zza jego granic. Pochodzące z międzynarodowych archiwów fotografie autorstwa niemieckich żołnierzy pokazano obok zdjęć mieszkańców getta i członków ruchu oporu. Wraz z nielicznymi, wydobytymi spod ziemi przedmiotami złożyły się na poruszającą opowieść o utworzeniu getta, jego funkcjonowaniu, powstańczym zrywie, likwidacji i trwaniu miejsca po nim.
Historia getta częścią historii Warszawy
Wystawa „Świadectwa z getta warszawskiego” jest próbą ukazania tego, co niewyobrażalne. Obejmuje okres od czasu okupacji niemieckiej i wydzielenia w Warszawie „obszaru zagrożonego tyfusem” wiosną 1940 roku do obchodów piątej rocznicy powstania w getcie warszawskim w roku 1948.
Zobrazowanie codzienności życia w getcie możliwe jest dzięki wielu różnym spojrzeniom – żołnierzy i członków ruchu oporu, kobiet i mężczyzn, amatorów i profesjonalistów. Ich fotografie nie tylko są uniwersalną opowieścią o wojnie, lecz także pozwalają na kontakt z tamtą rzeczywistością z różnych punktów widzenia oraz spojrzenie z dystansu czasowego na powojenną Warszawę.
Wykopane w czasie poszukiwań przedmioty, należące do ludzi z terenów przedwojennej dzielnicy północnej, są materialnymi znakami życia społeczności, która przez niemal 200 lat zamieszkiwała północną część Warszawy. Wystawę zamyka film, stanowiący jednocześnie jedyne źródło światła na wystawie. Dokument nagrany przez garstkę Ocalałych zaraz po wojnie pokazuje miejsce po getcie – pustynię, które powstała po unicestwieniu całej społeczności żydowskiej – symbol jej zagłady.
Getto warszawskie
W 1940 r. Niemcy ogrodzili murem część centrum Warszawy i stłoczyli tam prawie pół miliona Żydów ze stolicy i okolic. Uwięzieni w getcie, umierali wskutek głodu, chorób, niewolniczej pracy i ginęli w egzekucjach.
Latem 1942 r. została zorganizowana Wielka Akcja likwidacyjna. Niemcy wywieźli z getta do ośrodka zagłady w Treblince blisko 300 tysięcy Żydów. Wśród tych, którzy pozostali, narodziła się idea zbrojnego oporu.
19 kwietnia 1943 r. dwa tysiące Niemców wkroczyło do getta, by je ostatecznie zlikwidować. Przeciwstawiło się im kilkuset młodych ludzi z konspiracyjnych – Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB) i Żydowskiego Związku Wojskowego (ŻZW). Powstańcy, pod dowództwem Mordechaja Anielewicza, byli wycieńczeni i słabo uzbrojeni. Wielu wiedziało, że nie mają szans, ale wolało zginąć w walce, by ocalić swoją godność.
Powstanie w getcie i nieliczne świadectwa
O świcie 19 kwietnia oddziały SS wkroczyły do getta warszawskiego przez bramę na ulicy Nalewki. Bojownicy atakowali ich z zaskoczenia, oddawali strzały z dachów, ze strychów, ze stanowisk przy oknach domów u zbiegu ulic Nalewek, Gęsiej, Zamenhofa, Miłej i na placu Muranowskim. Ludzie ukrywali się w przygotowanych wcześniej schronach.
Niemcy nie spodziewali się takiej postawy powstańców. Chociaż najcięższe walki trwały tylko kilka dni, mieszkańcy getta stawiali opór przez miesiąc. Nie mogąc go złamać, Niemcy obrócili getto w morze ruin i zgliszczy. Tysiące ludzi wywieziono do Treblinki i obozów na Majdanku, w Poniatowej i Trawnikach.
Na wybudowanym po wojnie na gruzach getta Muranowie próżno dziś szukać materialnych śladów toczącego się tu niegdyś żydowskiego życia. Ukryte obecnie głęboko pod ziemią przedmioty, wydobywane są na światło dzienne w trakcie badań archeologicznych. Gabinet Muzeum Warszawy z wystawą ulokowany został na poziomie piwnic, gdzie dopełnia historię miasta i jego mieszkańców w czasie II wojny światowej.
Ekspozycja opiera się na zbiorach Muzeum Warszawy, Żydowskiego Instytutu Historycznego, Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualnego i innych instytucji.
Więcej informacji o ekspozycji znajduje się na stronie Muzeum Warszawy.