Wiosna na Mazowszu to czas odradzającej się przyrody, ale także okres wyjątkowego wyzwania dla jednych z jej najbardziej niedocenianych mieszkańców naszego regionu. W Otrębusach, w Lesie Młochowskim, tuż obok Centrum Folkloru Polskiego w Karolinie, gdzie siedzibę ma Zespół Mazowsze, co roku rozgrywa się niezwykła historia – Żabia Odyseja, czyli społeczna akcja ratowania płazów, które – w czasie migracji do miejsc rozrodu – muszą pokonać niebezpieczne bariery, w tym ruchliwe drogi. Akcja zebrała właśnie najwięcej głosów internautów w plebiscycie Perły Mazowsza 2025 w kategorii „Ekologia”.
Tysiące uratowanych żab
Inicjatywa, prowadzona przez Stowarzyszenie Dziedzictwa Kulturowego i Krajobrazowego „Mała Wspólnota”, z roku na rok przyciąga coraz większe grono zaangażowanych osób. W działania włączają się dziesiątki wolontariuszy – mieszkańcy, rodziny z dziećmi, młodzież i seniorzy. Wspólnie pełnią wieczorne i nocne dyżury, podczas których przenoszą płazy na drugą stronę jezdni, pomagając im bezpiecznie dotrzeć do zbiorników wodnych.
Najczęściej ratowane są żaby trawne, ropuchy szare oraz traszki – gatunki szczególnie narażone na śmierć pod kołami samochodów. Choć pojedyncze zwierzę może wydawać się niepozorne, skala całego zjawiska jest ogromna. W latach 2024-2025 udało się uratować aż 18 051 płazów – w tym 4 840 w 2024 roku oraz imponujące 13 211 w roku 2025. To liczba, która – ustawiona w jednym rzędzie – odpowiada czterokrotnej wysokości Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Co więcej, liczba uratowanych osobników ponad sześciokrotnie przewyższa liczbę mieszkańców Otrębus!
Gdzie żaby, tam zdrowy ekosystem
Ratowanie płazów w ogóle ma kluczowe znaczenie dla zdrowia lasów i innych ekosystemów. Płazy – takie jak żaby, ropuchy czy traszki – regulują liczebność owadów, w tym wielu gatunków uznawanych za szkodniki. Dzięki temu wspierają naturalną równowagę biologiczną, ograniczając potrzebę ingerencji człowieka.
Jednocześnie stanowią ważne ogniwo łańcucha pokarmowego – są pożywieniem dla ptaków, ssaków i gadów. Ich spadek liczebności odbija się więc na wielu innych gatunkach.
Płazy są też bardzo wrażliwe na zmiany środowiska, dlatego uznaje się je za bioindykatory. Ich obecność świadczy o dobrej jakości wody i środowiska, a ich zanikanie może sygnalizować poważne problemy ekologiczne. Chroniąc płazy, dbamy więc o stabilność i zdrowie całego ekosystemu.
Zielona edukacja i działania artystyczne
Żabia Odyseja to jednak nie tylko działania interwencyjne. To także konsekwentnie budowana inicjatywa edukacyjna. Organizowane są warsztaty plenerowe, spotkania i działania informacyjne, które przybliżają mieszkańcom znaczenie płazów w ekosystemie. To właśnie one pełnią kluczową rolę w utrzymaniu równowagi biologicznej – ograniczają populacje owadów i stanowią ważne ogniwo łańcucha pokarmowego.
Istotnym elementem projektu są również działania artystyczne i popularyzatorskie. W Otrębusach powstała plenerowa wystawa poświęcona akcji, a warsztaty łączą edukację przyrodniczą z twórczym spojrzeniem na naturę. Dzięki temu temat ochrony płazów trafia do szerokiego grona odbiorców i buduje trwałą świadomość ekologiczną.
Ekologiczna Perła Mazowsza 2025 dla Żabiej Odysei
Rosnące zainteresowanie akcją oraz jej wymierne efekty zostały dostrzeżone także poza lokalną społecznością. Żabia Odyseja znalazła się w gronie nominowanych w plebiscycie Perły Mazowsza i zebrała w plebiscycie internautów najwięcej głosów w kategorii „Ekologia” w całym regionie i najwięcej w swojej gminie Brwinów we wszystkich kategoriach! To potwierdza znaczenie tej inicjatywy łączącej ochronę przyrody z aktywizacją mieszkańców.
Tym, co wyróżnia Żabią Odyseję, są jej prostota i jednocześnie ogromna skuteczność. Nie wymaga skomplikowanych technologii ani wielkich nakładów – opiera się na zaangażowaniu ludzi, wrażliwości i gotowości do działania. Pokazuje, że realna zmiana zaczyna się lokalnie, a wspólny wysiłek może przynieść imponujące rezultaty.
Historia z Otrębus to dowód na to, że nawet najmniejsze stworzenia mogą stać się impulsem do wielkich działań. A Mazowsze – dzięki takim inicjatywom – pozostaje miejscem, w którym natura i człowiek potrafią współistnieć w harmonii.
Inicjatywa jest wspierana dotacją przez samorząd Brwinowa.
Bieżące informacje na temat akcji i patroli można znaleźć na profilu Stowarzyszenia „Mała Wspólnota„.
ZOBACZ TEŻ:
CENTRUM FOLKLORU POLSKIEGO W KAROLINIE
KAROLIN – SIEDZIBA CAŁEGO MAZOWSZA