Gdzie znajduje się polska stolica kultury szkockiej? Na Mazowszu! A konkretnie – w Jadowie. Właśnie tutaj, w powiecie wołomińskim, na początku wakacji odbywa się huczne święto przypominające o szkockich osadnikach w tym rejonie. Jednym z najbardziej malowniczych elementów obchodów jest uroczysta parada ulicami miasta. Odbywają się także koncerty muzyki szkockiej i celtyckiej, pokazy tradycyjnych tańców i warsztaty céilidh oraz degustacja szkockich potraw. W tym roku Dzień Szkocki zaplanowano na 4 lipca.
Na początek – muzyka grana na dudach
Dzień Szkocki to plenerowa, rodzinna impreza o wyjątkowym charakterze. Ma ona przypominać o obecności szkockich osadników na ziemiach powiatu wołomińskiego w XIX wieku. Jedyny materialny ślad, jaki po nich pozostał, to szkocki cmentarz położony w lesie pod Jadowem. Trudno nawet wyznaczyć dziś jego dokładne granice – zachowało się jedynie kilka nagrobków, w tym Waltera Govenlocka.
Nagrobek został wykonany z granitowego głazu narzutowego, który został ozdobiony „odlaną z żelaza stylizowaną na zwój pergaminu tablica z inskrypcją”.
I właśnie w tym miejscu, o które dba od 2020 roku Jadowskie Stowarzyszenie Historyczne, rozpocznie się świętowanie od uroczystej modlitwy ekumenicznej i tradycyjnego lamentu zagranego na dudach. Później uczestnicy Dnia Szkockiego przejdą do jadowskiego parku, który na jeden dzień zamieni się w tętniące życiem szkockie miasteczko.
Szkockie atrakcje w mazowieckim miasteczku
Program Dnia Szkockiego jest bogaty i bardzo smaczny. Znalazły się w nim m.in.: uroczysta parada ulicami miasta, koncerty muzyki szkockiej i celtyckiej, pokazy tradycyjnych tańców i warsztaty céilidh, pokazy grup rekonstrukcyjnych, highland games, nauka gry na dudach oraz degustacja szkockich potraw.
Panie z Kół Gospodyń Wiejskich przygotują na tę okazję smakołyk szkockiej kuchni, czyli haggis oraz – na cześć przyjaźni polsko-szkockiej – pierogi z haggisem! Pojawią się też tradycyjne szkockie ciasteczka – shortbread. Zapowiedział się też z wizytą foodtruck serwujący brytyjski specjał, czyli fish and chips.
A skoro już jesteśmy przy kulinariach: obowiązkowym punktem odwiedzin w Jadowie są Jadowskie Lody kręcone od lat w rodzinnej firmie, a tajną recepturę tej smakowitości zna wyłącznie nestorka rodu Kwiatków, którzy te lody wytwarzają i serwują.
Lody to jeden z punktów programu przyciągający najmłodszych, ale to nie wszystko, na co mogą liczyć: specjalnie dla nich zaplanowano animacje, gry i warsztaty. Jedną z atrakcji ma być w tym roku również brytyjski autobus piętrowy, który pojawi się w Jadowie specjalnie z okazji Dnia Szkockiego.
Kulturalne atrakcje
Podczas Dnia Szkockiego odbędzie się również premiera książki „Rob Roy MacGregor. Syn wyklętego klanu”. Jej autor, Kacper Nowak, spotka się z czytelnikami i czytelniczkami podczas spotkania autorskiego połączonego z możliwością zdobycia książki oraz autografu.
Szczególnym wydarzeniem tegorocznej edycji będzie realizowany w ramach projektu „Pejzaże dwóch kultur – obraz, głos, tradycja” wernisaż wystawy malarstwa Iwony Gałązki-Białas „Krajobrazy polsko-szkockie”. Wystawie towarzyszyć będzie koncert chóru. W programie występu utwory narodowego poety Szkocji Roberta Burnsa w przekładzie Jana Kasprowicza. Projekt połączy sztuki wizualne, muzykę i dziedzictwo kulturowe obu krajów, tworząc wyjątkową przestrzeń dialogu między kulturą polską i szkocką.
A skąd wzięli się Szkoci w Jadowie?
W pierwszej połowie XIX wieku właścicielem wioski Jadowo został hrabia Stanisław Kostka Zamoyski, który dzięki swoim wpływom wystarał się o prawa miejskie dla swoich włości. I zaczął tu rozkręcać różnorodne biznesy, w historii miasta czytamy, że „W 1823 r. Zamoyscy (hrabia i jego syn Andrzej) założyli w Jadowie fabryki sukna, papieru i perkalików”.
Co prawda upadek powstania listopadowego położył kres tym inwestycjom, a część szkockich osadników wróciła do ojczyzny, ale niektórzy pozostali, polonizowali się, a jednocześnie wprowadzali swoje metody uprawy roli i hodowli bydła. Jeden z nich, John Dickson, który dzierżawił folwark Zawiszyn, zasłynął z produkcji serów typu Cheshire.
Przede wszystkim – opowieść o ludziach
– Dzień Szkocki to coś więcej niż wydarzenie kulturalne – to opowieść o ludziach i historii, która wciąż żyje w naszej przestrzeni. To także spotkanie kultur i pokoleń oraz dowód na to, że lokalne dziedzictwo może mieć międzynarodowy wymiar – mówi Marek Suchocki, prezes Jadowskiego Stowarzyszenia Historycznego.
Wydarzenie od lat rozwija się jako jedna z najbardziej rozpoznawalnych inicjatyw kulturalnych w regionie, gromadząc setki uczestników oraz przyciągając uwagę mediów krajowych i zagranicznych.
Organizatorem wydarzenia jest Jadowskie Stowarzyszenie Historyczne, które od 2020 roku prowadzi działania na rzecz ochrony i popularyzacji dziedzictwa kulturowego regionu.
Dzień Szkocki w Jadowie 2026 odbywa się pod Honorowym Patronatem Ambasady Brytyjskiej, Narodowego Centrum Kultury, Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków oraz Starosty Powiatu Wołomińskiego.
